Luận văn: Tài liệu hướng dẫn học sinh tự học hóa hữu cơ lớp 11

Please download to get full document.

View again

of 170
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
 2
 
  Download luận văn thạc sĩ ngành phương pháp dạy môn hóa học với đề tài: Thiết kế tài liệu hướng dẫn học sinh khá giỏi tự học phần hóa hữu cơ lớp 11, cho các bạn làm luận văn tham khảo
Share
Transcript
  • 1. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH Võ Sỹ Hiện THIẾT KẾ TÀI LIỆU TỰ HỌC PHẦN HÓA HỮU CƠ LỚP 11 DÙNG CHO HỌC SINH KHÁ GIỎI LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC Thành phố Hồ Chí Minh – 2012
  • 2. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH Võ Sỹ Hiện THIẾT KẾ TÀI LIỆU TỰ HỌC PHẦN HÓA HỮU CƠ LỚP 11 DÙNG CHO HỌC SINH KHÁ GIỎI Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Hóa học Mã số : 60 14 10 LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. LÊ HUY HẢI Thành phố Hồ Chí Minh – 2012
  • 3. LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Chủ nhiệm Khoa Hóa cùng các thầy cô trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức và thực hiện thành công khóa đào tạo thạc sĩ chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học hóa học, tạo cơ hội học tập và nâng cao trình độ chuyên môn về lĩnh vực mà tôi tâm huyết. Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu cùng các thầy cô giáo và các em học sinh các trường THPT Quốc tế Á Châu, Lê Quý Đôn, Chuyên Lê Hồng Phong, Nguyễn Du – TP Hồ Chí Minh, THPT Vũng Tàu – TP Vũng Tàu đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực nghiệm sư phạm. Xin gửi lời cảm ơn đến Phòng Sau Đại học, trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, đã tạo điều kiện thuận lợi để luận văn được hoàn thành đúng tiến độ. Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS. Lê Huy Hải và PGS.TS. Trịnh Văn Biều đã tận tình chỉ dẫn tôi trong suốt quá trình xây dựng đề cương và hoàn thành luận văn. Và điều quan trọng nữa là luận văn được hoàn thành với sự nỗ lực của bản thân và sự động viên, giúp đỡ của những người thân trong gia đình. Võ Sỹ Hiện
  • 4. MỤC LỤC Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các ký hiệu, chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các hình vẽ, đồ thị MỞ ĐẦU .......................................................................................................................1 Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI................................4 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu..............................................................................4 1.1.1. Các đề tài về thiết kế website, e-book tự học hóa học .................................4 1.1.2. Các đề tài về thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn ......................................4 1.2. Đổi mới phương pháp dạy học ............................................................................6 1.2.1. Một số xu hướng đổi mới phương pháp dạy học .........................................6 1.2.2. Phương pháp dạy học tích cực .....................................................................6 1.3. Tự học..................................................................................................................8 1.3.1. Khái niệm về tự học .....................................................................................8 1.3.2. Các hình thức tự học.....................................................................................8 1.3.3. Tự học có hướng dẫn....................................................................................9 1.3.4. Chu trình tự học của học sinh.....................................................................11 1.3.5. Năng lực tự học ..........................................................................................12 1.3.6. Các kỹ năng tự học.....................................................................................15 1.3.7. Một số yếu tố ảnh hưởng tới khả năng tự học môn hóa của HS THPT.....16 1.4. Tài liệu tự học....................................................................................................18 1.4.1. Khái niệm tài liệu, tài liệu tự học...............................................................18 1.4.2. Tài liệu tự học lý thuyết .............................................................................20 1.4.3. Tài liệu tự học về bài tập............................................................................20 1.4.4. Bài tập hóa học...........................................................................................21 1.4.5. Ý nghĩa của tài liệu tự học đối với việc học tập của học sinh....................23 1.5. Học sinh khá giỏi hóa học .................................................................................24 1.5.1. Khái niệm học sinh khá giỏi.......................................................................24 1.5.2. Những phẩm chất và năng lực của HS khá giỏi hóa học ...........................24 1.5.3. Hình thành và phát triển tư duy cho HS khá giỏi hóa học .........................25 1.6. Thực trạng về tự học môn hóa học ở một số trường THPT ..............................26 1.6.1. Về vấn đề tự học của HS THPT.................................................................26 1.6.2. Về vấn đề thiết kế tài liệu tự học................................................................30
  • 5. Tóm tắt chương 1......................................................................................................33 Chương 2. THIẾT KẾ TÀI LIỆU TỰ HỌC PHẦN HÓA HỮU CƠ LỚP 11 DÙNG CHO HỌC SINH KHÁ GIỎI .......................................................................34 2.1. Tổng quan về phần hóa hữu cơ lớp 11 THPT ...................................................34 2.2. Những định hướng khi thiết kế tài liệu tự học...................................................36 2.3. Quy trình thiết kế tài liệu tự học........................................................................38 2.3.1. Xác định mục đích, yêu cầu của việc thiết kế ............................................38 2.3.2. Xác định nội dung và cấu trúc của tài liệu.................................................39 2.3.3. Xác định các chủ đề tự học phần lý thuyết ................................................40 2.3.4. Xác định loại bài tập sẽ đưa vào tài liệu.....................................................40 2.3.5. Thu thập thông tin để thiết kế tài liệu.........................................................41 2.3.6. Tiến hành thiết kế tài liệu...........................................................................41 2.3.7. Tham khảo, trao đổi ý kiến với đồng nghiệp và chỉnh sửa ........................42 2.3.8. Thực nghiệm, bổ sung và hoàn thiện .........................................................42 2.4. Cấu trúc tài liệu tự học.......................................................................................43 2.5. Nội dung tài liệu tự học .....................................................................................45 2.5.1. Hướng dẫn sử dụng tài liệu ........................................................................45 2.5.2. Nội dung tài liệu tự học lý thuyết...............................................................48 2.5.3. Nội dung tài liệu tự học về bài tập .............................................................79 2.5.4. Tự kiểm tra đánh giá ................................................................................110 2.6. Một số biện pháp giúp sử dụng tài liệu hiệu quả.............................................116 Tóm tắt chương 2....................................................................................................121 Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM................................................................123 3.1. Mục đích thực nghiệm.....................................................................................123 3.2. Đối tượng thực nghiệm....................................................................................123 3.3. Tiến hành thực nghiệm ....................................................................................123 3.4. Phương pháp xử lý kết quả thực nghiệm.........................................................125 3.5. Kết quả thực nghiệm........................................................................................127 3.5.1. Kết quả thực nghiệm về mặt định lượng..................................................127 3.5.2. Phân tích kết quả học tập của các lớp thực nghiệm và đối chứng ...........133 3.5.3. Kết quả thực nghiệm về mặt định tính .....................................................134 Tóm tắt chương 3....................................................................................................136 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ..................................................................................137 TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................142 PHỤ LỤC...................................................................................................................146
  • 6. DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT BTHH: bài tập hóa học CTPT: công thức phân tử CTCT: công thức cấu tạo Dd (dd): dung dịch ĐC: đối chứng ĐHSP: Đại học Sư phạm đktc: điều kiện tiêu chuẩn G: giỏi GV: giáo viên hh: hỗn hợp HS: học sinh HCM: Hồ Chí Minh K: khá NXB: nhà xuất bản PTHH (pthh): phương trình hóa học PTN: phòng thí nghiệm SGK (sgk): sách giáo khoa SGV (sgv): sách giáo viên SL: số lượng TB: trung bình THPT: trung học phổ thông TLTH tài liệu tự học TN: thực nghiệm Y: yếu YK: yếu kém
  • 7. DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1. Mức độ cần thiết của việc HS tự học............................................................27 Bảng 1.2. Lý do HS cần phải tự học qua tài liệu ..........................................................27 Bảng 1.3. Quan điểm của HS về tự học........................................................................28 Bảng 1.4. Công việc HS thực hiện trong tự học ...........................................................29 Bảng 1.5. Phần trăm HS trong lớp biết cách tự học môn hóa.......................................29 Bảng 1.6. Những khó khăn học sinh gặp phải khi tự học.............................................30 Bảng 1.7. Nguồn tài liệu GV thường sử dụng ..............................................................31 Bảng 1.8. Các yêu cầu đối với tài liệu tự học ...............................................................31 Bảng 1.9. Những nội dung cần thiết trong tài liệu tự học.............................................32 Bảng 2.1. Cấu trúc phần hóa học hữu cơ lớp 11 THPT................................................35 Bảng 3.1. Danh sách các lớp thực nghiệm và đối chứng............................................123 Bảng 3.2. Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 1 ................127 Bảng 3.3. Tổng hợp phân loại kết quả học tập bài kiểm tra số 1................................128 Bảng 3.4. Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra số 1.....................................129 Bảng 3.5. Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích bài kiểm tra số 2 ................129 Bảng 3.6. Tổng hợp phân loại kết quả học tập bài kiểm tra số 2................................130 Bảng 3.7. Tổng hợp các tham số đặc trưng bài kiểm tra số 2.....................................131 Bảng 3.8. Phân phối tần số, tần suất và tần suất lũy tích tổng hợp 2 bài kiểm tra......131 Bảng 3.9. Tổng hợp phân loại kết quả học tập 2 bài kiểm tra ....................................132 Bảng 3.10. Tổng hợp các tham số đặc trưng 2 bài kiểm tra .......................................133 Bảng 3.11. Kết quả đánh giá TLTH............................................................................135
  • 8. DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 1.1. Chu trình tự học của học sinh .......................................................................11 Hình 2.1. Quy trình thiết kế tài liệu tự học dùng cho HS khá giỏi ...............................43 Hình 3.1. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 1 ......................................................128 Hình 3.2. Biểu đồ phân loại kết quả học tập bài kiểm tra số 1 ...................................128 Hình 3.3. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra số 2 ......................................................130 Hình 3.4. Biểu đồ phân loại kết quả học tập bài kiểm tra số 2 ...................................130 Hình 3.5. Đồ thị đường lũy tích tổng hợp 2 bài kiểm tra............................................132 Hình 3.6. Biểu đồ phân loại kết quả học tập tổng hợp 2 bài kiểm tra.........................132
  • 9. 1 MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Xã hội thông tin và nền kinh tế tri thức đã đặt ngành giáo dục đứng trước nhiều cơ hội thuận lợi, đồng thời cũng phải đối mặt với những thử thách lớn trong vấn đề đào tạo nguồn nhân lực theo những yêu cầu mới. Trước tình hình đó, toàn ngành giáo dục đang nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) theo hướng tích cực, phát huy tối đa khả năng tự học của học sinh; từng bước rèn luyện tư duy độc lập nhằm tạo ra những lớp người mới năng động sáng tạo, giàu tính nhân văn. Trong thời đại ngày nay, để khẳng định giá trị của bản thân, mỗi người cần phải không ngừng học tập. Vấn đề là ở chỗ không phải lúc nào cũng có thầy dạy và không thể lúc nào cũng đến trường. Chúng ta phải biết tự học, tự đánh giá năng lực thông qua đó hoàn thiện và nâng cao tri thức, kỹ năng của bản thân, có như vậy mới đáp ứng được với yêu cầu của xã hội ngày càng phát triển. Đối với học sinh – những tri thức tương lai, thì việc tự học phải được đặt lên hàng đầu. Học sinh nào biết tự học, tự đánh giá chính xác năng lực của bản thân thì sẽ có kết quả học tập tốt hơn và thành công hơn trong cuộc sống. Điều đó được minh chứng bằng kết quả thi đại học hàng năm đã có không ít các em học ở vùng sâu, vùng xa, vùng kinh tế khó khăn đạt kết quả rất cao. Kết quả đó phần lớn là do năng lực tự học, tự nghiên cứu của các em rất tốt. Sau một thời gian đổi mới phương pháp dạy và học, các em học sinh đã biết đầu tư cho việc tự học nhiều hơn. Trong thực tế, đã có một số tài liệu đề cập đến các phương pháp, biện pháp giúp học sinh tự học môn hóa học nhưng chưa có tài liệu hướng dẫn tự học một cách cụ thể và thực sự hiệu quả cho đa số HS (nhất là HS có sức học khá giỏi). Nên chúng tôi mong rằng phần nghiên cứu này có thể làm tốt được nhiệm vụ đặt ra nhằm giúp HS tự học hiệu quả môn hóa học. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi đã chọn đề tài “THIẾT KẾ TÀI LIỆU TỰ HỌC PHẦN HÓA HỮU CƠ LỚP 11 DÙNG CHO HỌC SINH KHÁ GIỎI” để nghiên cứu.
  • 10. 2 2. Mục đích nghiên cứu Thiết kế tài liệu hướng dẫn học sinh khá giỏi tự học phần hóa hữu cơ lớp 11; nhằm phát huy năng lực vận dụng kiến thức, khả năng tư duy hóa học, ... đồng thời góp phần nâng cao chất lượng dạy và học hóa học ở các trường THPT hiện nay. 3. Nhiệm vụ của đề tài - Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về vấn đề tự học của học sinh phổ thông + Tìm hiểu quá trình tự học và phương pháp dạy học hóa học ở THPT. + Tìm hiểu thực trạng về khả năng tự học, tự kiểm tra đánh giá kiến thức, kĩ năng hóa học của học sinh hiện nay. - Thiết kế tài liệu tự học phần hóa hữu cơ lớp 11 THPT bao gồm các vấn đề lý thuyết, bài tập, các đề tự kiểm tra,… giúp học sinh khá giỏi tự học có hiệu quả. - Thử nghiệm đánh giá tính khả thi và hiệu quả việc sử dụng tài liệu tự học cho học sinh lớp 11. + Tổ chức thực nghiệm sư phạm. + Tổng kết và rút ra bài học kinh nghiệm. 4. Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy học hóa học phần hữu cơ ở trường THPT. 5. Đối tượng nghiên cứu Việc thiết kế tài liệu tự học phần hóa hữu cơ cho HS khá giỏi lớp 11 THPT. 6. Phạm vi nghiên cứu - Giới hạn nội dung vấn đề nghiên cứu: một số chương Hiđrocacbon, Ancol – phenol, Anđehit – axit cacboxylic, chương trình hóa học lớp 11. - Giới hạn về địa bàn nghiên cứu: một số trường THPT tại TP. HCM và Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. - Giới hạn về thời gian nghiên cứu: năm học 2011-2012. 7. Giả thuyết khoa học Nếu tài liệu được thiết kế một cách khoa học, phù hợp đối tượng và sử dụng một cách hiệu quả thì sẽ phát huy tính tích cực, chủ động của HS, tạo hứng thú học
  • 11. 3 tập từ đó tăng cường năng lực tự học đồng thời nâng cao chất lượng dạy và học hóa học ở trường phổ thông hiện nay. 8. Phương pháp nghiên cứu 8.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết - Đọc và nghiên cứu tài liệu. - Sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, phân loại, ... trong nghiên cứu tài liệu lý luận có liên quan. 8.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn - Nghiên cứu kế hoạch học tập của học sinh lớp 11 THPT. - Quan sát, trò chuyện với học sinh nhằm đánh giá thực trạng hoạt động tự học của học sinh hiện nay. - Tìm hiểu trình độ HS, mức độ nắm bắt kiến thức của các đối tượng HS để thiết kế quy trình tự học. - Trao đổi kinh nghiệm với các nhà giáo dục, các giáo viên lâu năm để hoàn thiện tài liệu tự học. - Điều tra thăm dò trước và sau thực nghiệm sư phạm. - Phương pháp thực nghiệm sư phạm. 8.3. Nhóm các phương pháp toán học - Tính các tham số thống kê. - Kiểm định số liệu thực nghiệm bằng thống kê toán học. 9. Đóng góp mới của đề tài - Điều tra thực trạng hoạt động tự học môn hóa học của HS lớp 11 THPT, phân tích thực trạng hiện nay. - Định hướng cho HS tự học theo chu trình gồm 4 bước (có xét đến một số yếu tố ảnh hưởng tới việc tự học môn hóa của HS THPT). - Thiết kế tài liệu tự học phần hóa hữu cơ lớp 11 dùng cho các đối tượng HS, đặc biệt là HS khá giỏi có thể học tốt và hiệu quả. - Bước đầu nghiên cứu một số biện pháp giúp sử dụng hiệu quả tài liệu tự học phần hóa hữu cơ lớp 11 nhằm phục vụ việc dạy và học hóa học ở trường THPT.
  • 12. 4 Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Việc nghiên cứu, bồi dưỡng phương pháp tự học cho học sinh THPT thông qua các môn học nói chung và môn Hóa học nói riêng là một vấn đề rất cần thiết. Với quan điểm đó, trong những năm gần đây, đã có một số đề tài nghiên cứu bồi dưỡng năng lực tự học hóa học cho học sinh bằng những nội dung và biện pháp khác nhau. Theo đó, có thể kể ra một số đề tài nghiên cứu của các tác giả theo hai hướng chủ yếu sau: 1.1.1. Các đề tài về thiết kế website, e-book tự học hóa học 1. “Thiết kế sách giáo khoa điện tử lớp 10 - nâng cao chương nhóm halogen”, Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Thu Hà năm 2008, ĐHSP TP. HCM. 2. “Thiết kế sách giáo khoa điện tử chương “Dung dịch – Sự điện li” lớp 10 chuyên hóa học”, Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Tuyết Nhung năm 2009, ĐHSP TP. HCM. 3. “Xây dựng website nhằm tăng cường năng lực tự học cho học sinh giỏi hóa lớp 11”, Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Tuyết Hoa năm 2010, ĐHSP TP HCM. 4. “Xây dựng học liệu điện tử hỗ trợ dạy và học phần cấu tạo nguyên tử và hệ thống tuần hoàn các nguyên tố hóa học – chương trình THPT chuyên”, Luận văn thạc sĩ của Trịnh Lê Hồng Phương năm 2011, ĐHSP TP HCM. 1.1.2. Các đề tài nghiên cứu về thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn 1. “Nâng cao chất lượng dạy học phần Hoá vô cơ (chuyên môn I) ở Trường CĐSP bằng phương pháp tự học có hướng dẫn theo môđun”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Hoàng Thị Kiều Trang năm 2004, ĐHSP Hà Nội. 2. “Nâng cao năng lực tự học cho HS giỏi hoá học bằng tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun (Chương Ancol-phenol và chương Anđehit-xeton)”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Bùi Thị Tuyết Mai năm 2008, ĐHSP Hà Nội.
  • 13. 5 3. “Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo môđun nhằm tăng cường năng lực tự học cho học sinh giỏi hóa học lớp 11 THPT”, Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Ngọc Nguyên năm 2010, ĐHSP TP HCM. 4. “Thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn theo mođun nhằm nâng cao năng lực tự học cho Học sinh giỏi hóa lớp 12 THPT”, Luận văn thạc sĩ của Trần Thị Thanh Hà năm 2010, ĐHSP TP HCM. 5. “Biên soạn tài liệu hướng dẫn tự học môn hóa học lớp 11 THPT”, Luận văn thạc sĩ của Trần Thị Hiền năm 2011, ĐHSP TP HCM. Theo quan điểm của các tác giả trên thì việc thiết kế tài liệu tự học có hướng dẫn môn hóa học là một biện pháp hữu hiệu giúp cho học sinh có thể dễ dàng trong việc tự học, tự kiểm tra đánh giá kiến thức đồng thời cung cấp cho các em một phương pháp học tập mới mẻ. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là một trong nhiều hướng tiếp cận vấn đề “hướng dẫn HS tự học”. Bên cạnh đó nội dung của các công trình vẫn còn nhiều chỗ cần được tiếp tục nghiên cứu và bổ sung. Thật vậy, những công trình nghiên cứu kể trên đều có điểm chung là giúp HS có một công cụ tự học hiệu quả. Tuy nhiên, các tác giả vẫn chưa quan tâm nhiều đến một số vấn đề
  • Related Search
    Similar documents
    View more
    We Need Your Support
    Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

    Thanks to everyone for your continued support.

    No, Thanks
    SAVE OUR EARTH

    We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

    More details...

    Sign Now!

    We are very appreciated for your Prompt Action!

    x