Luận văn: Giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên, HAY, 9đ

Please download to get full document.

View again

of 136
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
 4
 
  Download luận văn thạc sĩ ngành tâm lí học với đề tài: Khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên trường Đại học An Giang, cho các bạn làm luận văn tham khảo
Share
Transcript
  • 1. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH ------------------------- Trần Thị Lan Anh LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC Thành phố Hồ Chí Minh – 2012
  • 2. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH ------------------------- Trần Thị Lan Anh Chuyên ngành : Tâm lý học Mã số : 60 31 80 LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. TRƯƠNG CÔNG THANH Thành phố Hồ Chí Minh – 2012
  • 3. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khác. Tác giả luận văn TRẦN THỊ LAN ANH
  • 4. LỜI CẢM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn quý thầy cô Trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh đặc biệt là những thầy cô Khoa Tâm lý giáo dục và những thầy cô đã giảng dạy cho tôi trong suốt thời gian học tập tại trường. Đặc biệt, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Tiến sĩ Trương Công Thanh, người hướng dẫn khoa học, đã tận tình hướng dẫn, nhận xét, góp ý, hỗ trợ và động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn. Đồng thời, tôi cũng xin chân thành cảm ơn các giảng viên, sinh viên Trường Đại học An Giang đã tạo điều kiện, nhiệt tình hỗ trợ và tích cực tham gia cùng tôi trong quá trình thực hiện luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn đến các bạn, các anh, chị lớp Tâm lý K21, những người thân trong gia đình đã động viên giúp đỡ tôi trong quá trình học tập cũng như trong quá trình thực hiện luận văn này. Trần Thị Lan Anh
  • 5. MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng Danh mục các biểu đồ MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1 Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KHÓ KHĂN TÂM LÝ TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM .............................................................5 1.1. Lược sử nghiên cứu vấn đề...............................................................................5 1.1.1. Những nghiên cứu về THSP và giải quyết THSP......................................5 1.1.2. Những nghiên cứu về khó khăn tâm lý, khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm..........................................................................7 1.2. Những khái niệm của đề tài............................................................................12 1.2.1. Khó khăn tâm lý .......................................................................................12 1.2.2. Tình huống sư phạm.................................................................................14 1.3. Một số vấn đề lý luận về khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên.........................................................................................22 1.3.1. Quan niệm về khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên ............................................................................................22 1.3.2. Biểu hiện khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên...................................................................................................24 1.3.3. Ảnh hưởng của khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên ............................................................................................30 1.3.4. Nguyên nhân gây ra khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên ..................................................................................31 TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 .........................................................................................36
  • 6. Chương 2. THỰC TRẠNG KHÓ KHĂN TÂM LÝ TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG ..............................................................................................................37 2.1. Tổ chức nghiên cứu ........................................................................................37 2.1.1. Mục đích nghiên cứu................................................................................37 2.1.2. Mẫu nghiên cứu........................................................................................37 2.1.3. Phương pháp nghiên cứu..........................................................................38 2.2. Kết quả nghiên cứu thực trạng........................................................................42 2.2.1. Thực trạng khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên Trường Đại học An Giang .......................................................42 2.2.2. Ảnh hưởng của những khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên Trường Đại học An Giang ..................................69 2.2.3. Nguyên nhân của KKTL trong việc giải quyết THSP của SV trường Đại học An Giang...........................................................................................73 2.3. Một số biện pháp nhằm giảm bớt những khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên Đại học An Giang..........................80 2.3.1. Cơ sở đề xuất biện pháp ...........................................................................80 2.3.2. Một số biện pháp cụ thể ...........................................................................84 TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 .........................................................................................89 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ................................................................................90 TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................93 PHỤ LỤC
  • 7. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ĐHAG : Đại học An Giang KKTL : khó khăn tâm lý KĐ : kiểm định THSP : tình huống sư phạm SV : sinh viên
  • 8. DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1 : Phân bố khách thể nghiên cứu...............................................................37 Bảng 2.2 : KKTL về mặt nhận thức của SV trong việc giải quyết THSP ..............43 Bảng 2.3 : So sánh tương quan KKTL về mặt nhận thức của SV trong việc giải quyết THSP về giới và bậc học ......................................................46 Bảng 2.4 : KKTL về mặt thái độ của SV trong việc giải quyết THSP..................50 Bảng 2.5 : So sánh tương quan KKTL về mặt thái độ của SV trong việc giải quyết THSP về giới và bậc học .............................................................53 Bảng 2.6 : KKTL về mặt hành vi của SV trong việc giải quyết THSP ..................56 Bảng 2.7 : So sánh tương quan KKTL về mặt hành vi của SV trong việc giải quyết THSP về giới và bậc học .............................................................59 Bảng 2.8 : Kết quả giải quyết THSP giả định của SV ............................................62 Bảng 2.9 : KKTL trong việc giải quyết các THSP giả định của SV ......................64 Bảng 2.10 : Các ảnh hưởng của KKTL trong việc giải quyết THSP.......................70 Bảng 2.11 : Những nguyên nhân khách quan...........................................................73 Bảng 2.12 : Những nguyên nhân chủ quan...............................................................77 Bảng 2.13 : Đánh giá của SV về mức độ cần thiết nhóm biện pháp đối với nhà trường ....................................................................................................81 Bảng 2.14 : Đánh giá của SV về mức độ cần thiết nhóm biện pháp đối với giảng viên ..............................................................................................82 Bảng 2.15 : Đánh giá của SV về mức độ cần thiết nhóm biện pháp đối với SV......83
  • 9. DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.1 : KKTL về mặt nhận thức của SV trong việc giải quyết THSP..........44 Biểu đồ 2.2 : KKTL về mặt thái độ của SV trong việc giải quyết THSP...............51 Biểu đồ 2.3 : KKTL về mặt hành vi của SV trong việc giải quyết THSP..............57 Biểu đồ 2.4 : Các ảnh hưởng KKTL trong việc giải quyết THSP..........................72 Biểu đồ 2.5 : Những nguyên nhân khách quan.......................................................76 Biểu đồ 2.6 : Những nguyên nhân chủ quan ..........................................................79
  • 10. 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Chiến lược phát triển giáo dục 2011 – 2020 đã nêu rõ mục tiêu giáo dục đại học đến năm 2020: “... đào tạo ra những con người có năng lực sáng tạo, tư duy độc lập, trách nhiệm công dân, đạo đức và kỹ năng nghề nghiệp,...”. Một trong những giải pháp mang tính then chốt nhằm thực hiện mục tiêu này là “Thực hiện đổi mới toàn diện hệ thống đào tạo sư phạm, từ mô hình đào tạo tới nội dung và phương pháp đào tạo nhằm đào tạo đội ngũ giáo viên vững vàng về kiến thức khoa học cơ bản và kỹ năng sư phạm.”[ 33, tr 9 -10] Trong “Chương trình phát triển ngành sư phạm và các trường sư phạm từ năm 2011 đến năm 2020” đã nêu một số yếu kém, bất cập trong các trường sư phạm hiện nay: “Các trường sư phạm còn chưa chú trọng đúng mức việc rèn luyện lí tưởng, phẩm chất đạo đức của sinh viên và việc đào tạo nghiệp vụ sư phạm; nội dung đào tạo sư phạm chưa đáp ứng yêu cầu của giáo dục phổ thông, giáo dục mầm non; chậm đổi mới phương pháp đào tạo và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của sinh viên; kết quả nghiên cứu khoa học giáo dục còn hạn chế.” [7, tr3]. Cũng trong chương trình này, “Đề án Nâng cao vai trò của các trường sư phạm trong công tác phát triển đội ngũ giáo viên mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên” có nội dung: “Đổi mới nội dung, chương trình, giáo trình đào tạo giáo viên trong các trường sư phạm; tổ chức xây dựng chương trình đào tạo giáo viên theo hướng mở, trong đó đặc biệt coi trọng nâng cao chất lượng đào tạo toàn diện, coi trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, đạo đức nghề nghiệp, tăng thời lượng và nội dung đào tạo, thực hành, thực tập nghiệp vụ sư phạm.”[7, tr9] Trong hoạt động sư phạm, năng lực giải quyết vấn đề trong giảng dạy và giáo dục được đánh giá là năng lực sư phạm chủ yếu của người giáo viên. Nó thể hiện ở khả năng giải quyết linh hoạt khéo léo các tình huống sư phạm, ở khả năng giúp học sinh tự lực chiếm lĩnh tri thức khoa học và tự tu dưỡng rèn luyện nhân cách. Khi giải quyết các tình huống sư phạm, người giáo viên phải có khả năng phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa, phán đoán, suy luận và
  • 11. 2 kết luận trong quá trình tư duy độc lập, tích cực. Chính vì thế họ cũng gặp không ít khó khăn tâm lý trong quá trình giải quyết tình huống sư phạm, đặc biệt là sinh viên sư phạm với tư cách là người giáo viên tương lai. Thực tế, những sinh viên có khả năng giải quyết tốt các tình huống sư phạm và hạn chế tối đa các khó khăn tâm lý tác động đến chúng thường là những sinh viên sẽ vững vàng trong hoạt động nghề nghiệp. Ngược lại, những sinh viên có khả năng giải quyết tình huống sư phạm kém hiệu quả là những sinh viên gặp khó khăn tâm lý và có thể sẽ mắc phải những sai lầm đáng tiếc khi giải quyết các tình huống sư phạm nảy sinh thậm chí cách giải quyết trái ngược với yêu cầu và chuẩn mực về mặt sư phạm. Đại học An Giang, tiền thân là trường Cao đẳng sư phạm An Giang, cung cấp nguồn giáo viên không chỉ cho tỉnh An Giang mà còn cho một số tỉnh lận cận. Trong những năm vừa qua, nhà trường luôn đặt mục tiêu cải tiến phương pháp dạy và học nhằm đáp ứng yêu cầu người học có kiến thức vững vàng về chuyên môn và kỹ năng nghề nghiệp sau khi ra trường. Tuy nhiên, nhà trường chỉ mới chú trọng nhiều đến việc trang bị các kiến thức chuyên môn, lý thuyết cho sinh viên còn khối kiến thức nghiệp vụ sư phạm vẫn ít được quan tâm. Hiện nay, trong chương trình đào tạo các ngành sư phạm các môn học như tâm lý học, giáo dục học, phương pháp giảng dạy bộ môn ngay cả môn rèn luyện nghiệp vụ sư phạm,... chương trình nặng về lý thuyết, thời gian bố trí cho thực hành quá ít. Chính vì vậy, sinh viên sư phạm còn bỡ ngỡ và gặp nhiều khó khăn tâm lý khi giải quyết các tình huống sư phạm. Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên trường Đại học An Giang”. 2. Mục đích nghiên cứu Khảo sát thực trạng về khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên trường Đại học An Giang, từ đó đề xuất một số biện pháp giúp sinh viên từng bước khắc phục những khó khăn trên.
  • 12. 3 3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3.1. Đối tượng nghiên cứu: khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên trường Đại học An Giang. 3.2. Khách thể nghiên cứu: sinh viên khoa sư phạm trường Đại học An Giang. 4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4.1. Về đối tượng: Đề tài giới hạn trong phạm vi nghiên cứu sau: - Nghiên cứu những KKTL trong việc giải quyết THSP trong quá trình thực tập, kiến tập của sinh viên trường Đại học An Giang được biểu hiện qua nhận thức, thái độ và hành vi. - Nghiên cứu những KKTL qua việc giải quyết một số THSP giả định. 4.2. Về khách thể nghiên cứu Khách thể nghiên cứu là 406 sinh viên khoa Sư phạm trường Đại học An Giang, gồm: - Năm II khóa 35 (2009 – 2012) và năm III khóa 34 (2008 – 2011) hệ cao đẳng. - Năm III khóa 10 (2008 – 2012) và năm IV khóa 9 (2007 – 2011) hệ đại học. 5. Giả thuyết khoa học Đa số sinh viên ngành sư phạm trường Đại học An Giang gặp nhiều khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm. Thực trạng này do nhiều nguyên nhân trong đó nguyên nhân chủ yếu là do sinh viên chưa có kinh nghiệm trong việc xử lý tình huống sư phạm, chương trình đào tạo các môn nghiệp vụ sư phạm còn nặng về lý thuyết. 6. Nhiệm vụ nghiên cứu 6.1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài nghiên cứu. 6.2. Khảo sát thực trạng khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên Đại học An Giang. 6.3. Đề xuất một số biện pháp nhằm giảm bớt khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên Đại học An Giang.
  • 13. 4 7. Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi sử dụng hệ thống phương pháp sau: 7.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu Thu thập những tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu, phân tích, tổng hợp các tài liệu, như: tình huống,tình huống sư phạm, khó khăn tâm lý, khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm,… phục vụ cho việc nghiên cứu nhằm làm rõ các vấn đề lý luận của vấn đề cần nghiên cứu. 7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Đề tài sử dụng một số phương pháp phối hợp với nhau, trong đó phương pháp điều tra bằng bảng hỏi là phương pháp quan trọng nhất, các phương pháp còn lại là phương pháp bổ trợ. 7.2.1. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Sử dụng bảng câu hỏi để: - Đánh giá thực trạng khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên Đại học An Giang. - Tìm hiểu nguyên nhân gây ra khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên Đại học An Giang. - Đề xuất của sinh viên đối với nhà trường, giảng viên và với bản thân trong việc khắc phục các KKTL trong việc giải quyết THSP. 7.2.2. Phương pháp phỏng vấn Tiến hành phỏng vấn một số SV và giáo viên nhằm thu thập thêm thông tin, giải thích và đánh giá về mức độ biểu hiện những khó khăn tâm lý trong việc giải quyết tình huống sư phạm của sinh viên Đại học An Giang và nguyên nhân của thực trạng. Nội dung phỏng vấn được ghi thành biên bản (Phụ lục 4, 5). 7.3. Phương pháp thống kê toán học Sử dụng phương pháp xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS 13.0 for window để xử lý và phân tích số liệu của luận văn.
  • 14. 5 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KHÓ KHĂN TÂM LÝ TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM 1.1. Lược sử nghiên cứu vấn đề 1.1.1. Những nghiên cứu về THSP và giải quyết THSP  Ở nước ngoài, có rất nhiều nghiên cứu về tình huống có vấn đề trong hoạt động sư phạm, điển hình là các nghiên cứu của các nhà khoa học ở Liên Xô (cũ). Điển hình như T.V. Cuđriaxep với “Một số vấn đề tâm lý học dạy học nêu vấn đề”(1967), A.M. Machiuskin với “Tình huống có vấn đề trong tư duy và dạy học” (1972), đặc biệt I.Ia Lence và V.Ôkôn với “Dạy học nêu vấn đề” (1972) và “Những cơ sở của dạy học nêu vấn đề” (1976). Các nghiên cứu trên đã làm sáng tỏ các vấn đề có liên quan như: vấn đề, tình huống có vấn đề, cấu trúc tình huống có vấn đề, phân loại tình huống có vấn đề, kỹ năng giải quyết tình huống có vấn đề. Mục đích của việc nghiên cứu đều hướng vào phát triển tư duy, trí tuệ cho học sinh, nhờ đó học sinh nắm vững bản chất của hệ thống khái niệm thuộc các môn học. [30, tr8] Một số nhà nghiên cứu đi sâu tìm hiểu tình huống có vấn đề diễn ra trong giao tiếp sư phạm, trong giáo dục học sinh như Bônđarencô với “Tình huống có vấn đề trong giao tiếp sư phạm” (1984) đã nhận định trong hoạt động sư phạm cách giải quyết các tình huống có xung đột có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi vì nó là một yếu tố hình thành nhân cách [ dẫn theo 25, tr23]. Các tác giả L.Ph. Xpirin, M.L. Phrumxki, M.A. Xtrepinxki với “ Phân tích những tình huống giáo dục – dạy học và giải quyết các bài tập sư phạm” (1974) đã coi những THSP được lựa chọn là những bài tập mà sinh viên phải giải quyết, qua đó nắm vững được cách thức, thủ thuật tạo ra ảnh hưởng đến nhân cách học sinh. Ngoài ra, tác giả X.L.Kixêgov đã phân tích khá sâu về hoạt động sư phạm có đối tượng là con người, hoạt động này rất phức tạp, đòi hỏi sự sáng tạo, không thể hành động theo một khuôn mẫu cứng nhắc, mà khi xử lý các THSP đòi hỏi tính mềm dẻo ở mức độ cao. Và tác giả N.I. Bônđarepxcaia trong tác phẩm “Sự khéo léo
  • 15. 6 ứng xử sư phạm” đã đề cập đến vấn đề chuẩn bị cho SV làm công tác giáo dục ở nhà trường phổ thông. Trong đó ông nhấn mạnh vai trò của năng lực sư phạm đối với nghề thầy giáo. Theo ông, những yêu cầu về chuyên môn của người thầy không phải chỉ ở những kiến thức phong phú, mà còn phải ở những năng lực cần thiết để tổ chức và thực hành công tác giáo dục, trong đó không thể thiếu việc giải quyết khéo léo, linh hoạt các THSP. [30, tr9]  Ở Việt Nam, THSP và giải quyết THSP cũng được nghiên cứu nhiều: Tác giả Phan Thế Sủng và Lưu Xuân Mới với các tác phẩm “Những cách xử thế trong quản lý trường học” (1998) và “Tình huống và cách ứng xử trong quản lý giáo dục và đào tạo” (2000) đã cho rằng tình huống quản lý trường học là sự kiện, vụ việc, hoàn cảnh có vấn đề khẩn trương, cấp bách nảy sinh trong quá trình tổ chức, chỉ đạo hoạt động giáo dục đào tạo.[28] Các tác phẩm “Bài tập thực hành tâm lý” (1990) do Trần Trọng Thủy chủ biên, “Bài tập thực hành tâm lý học và giáo dục học” (1992) và “Tình huống có vấn đề trong giáo dục mầm non” (1996) do Nguyễn Ánh Tuyết chủ biên, “Bài tập thực hành giáo dục học” (1992) và “Thực hành về giáo dục học” (1995) của Nguyễn Đình Chỉnh – Trần Ngọc Diễm... đã nhấn mạnh việc giải quyết các THSP dưới dạng các bài thực hành tâm lý học và giáo dục học sẽ giúp người học củng cố, đào sâu những kiến thức lý luận, tập vận dụng những tri thức để xử lý các THSP qua đó hình thành kỹ năng, kỹ xảo giáo dục, phát triển tính tích cực và tư duy sư phạm sáng tạo, nâng cao lòng yêu nghề, mến trẻ. [ 13, tr9] Các tác giả: Nguyễn Ánh Tuyết, Ngô Công Hoàn, Hoàng Anh, Trần Thị Quốc Minh [16,25,30] đã nghiên cứu các THSP và cách giải quyết các THSP xảy ra trong giao tiếp, ứng xử giữa giáo viên và học sinh, giữa cô và các cháu ở lứa tuổi mầm non. Theo các tác giả, tình huống sư phạm là tình huống đòi hỏi cá nhân hay tập thể các nhà sư phạm phải tìm kiếm và sử dụng các phương tiện, phương pháp mới cho hoạt động của mình. Tác giả Lã Văn Mến đã nghiên cứu về các yếu tố cấu thành nên THSP, thực trạng kỹ năng giải quyết THSP của SV trường Cao đẳng sư phạm Nam Định, bước
  • 16. 7 đầu đề cập đến vấn đề hình thành đến kỹ năng giải quyết THSP cho SV. Theo tác giả, THSP là tình huống có vấn đề đối với nhà giáo dục, khi mâu thuẫn của quá trình giáo dục được bộc lộ rõ trong quá trình giáo dục của họ. Tác giả cũng cho rằng giải quyết THSP có ảnh hưởng toàn diện và lâu dài đến hoạt động giáo dục của người giáo viên, mỗi THSP được giải quyết sẽ đem lại cho giáo viên bài học về học sinh, về nguyên tắc hay phương pháp giáo dục, về chính mình,... qua đó, họ sẽ trưởng thà
  • Related Search
    Similar documents
    View more
    We Need Your Support
    Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

    Thanks to everyone for your continued support.

    No, Thanks
    SAVE OUR EARTH

    We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

    More details...

    Sign Now!

    We are very appreciated for your Prompt Action!

    x