Luận văn: Dạy học theo nhóm phần quang hình học, HAY, 9đ

Please download to get full document.

View again

of 197
All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
 3
 
  Download luận văn thạc sĩ ngành phương pháp dạy vật lí với đề tài: Tổ chức dạy học theo nhóm một số kiến thức thuộc phần quang hình học – Vật lí 11 nâng cao, cho các bạn làm luận văn tham khảo
Share
Transcript
  • 1. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH ___________________ Tô Thị Hồng LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC Thành phố Hồ Chí Minh – 2012
  • 2. BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH ______________________ Tô Thị Hồng Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học Vật Lí Mã số: 60 14 10 LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. NGUYỄN MẠNH HÙNG Thành phố Hồ Chí Minh – 2012
  • 3. LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng công bố trong bất kì công trình nào khác. Tác giả Tô Thị Hồng
  • 4. LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành khóa học và đề tài nghiên cứu này, tác giả đã nhận được sự động viên, giúp đỡ và hỗ trợ nhiệt tình từ gia đình, thầy cô, nhà trường, bạn bè và đồng nghiệp. Trước hết, tác giả xin chân thành cảm ơn gia đình đã luôn bên cạnh ủng hộ, động viên, và tạo mọi điều kiện để tác giả có thể yên tâm học tập và nghiên cứu. Tác giả xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc đến thầy Nguyễn Mạnh Hùng, người đã tận tình chỉ dẫn, định hướng và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn chỉnh luận văn. Xin chân thành cảm ơn toàn thể các thầy cô trong khoa Vật lí trường đại học Sư phạm TP. HCM đã tận tình dạy bảo, chỉ dẫn cho chúng tôi trong suốt khóa học. Cảm ơn phòng Sau đại học trường đại học Sư phạm TP. HCM đã tạo điều kiện, hỗ trợ việc học tập và nghiên cứu của các học viên. Xin cảm ơn Ban giám hiệu trường THPT chuyên Hùng Vương – tỉnh Bình Dương và các thầy cô, đồng nghiệp đã quan tâm, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực nghiệm đề tài. Xin cảm ơn những người bạn luôn sát cánh và cùng tôi trải qua những khó khăn, hạnh phúc trong quãng thời gian này. Xin cảm ơn tất cả những người đã quan tâm, động viên tôi trong suốt quá trình học tập. Sau cùng, tôi xin gửi lời chúc sức khỏe và hạnh phúc đến gia đình, thầy cô, bạn bè và tất cả mọi người. TP. Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 9 năm 2012 Tác giả Tô Thị Hồng
  • 5. MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cảm ơn Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục các bảng, biểu đồ, hình vẽ MỤC LỤC..................................................................................................................1 MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1 Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN....................................................................................5 1.1. Một số vấn đề về phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học ............5 1.1.1. Phương pháp dạy học ................................................................................5 1.1.2. Đổi mới PPDH theo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của HS...12 1.1.3. Hình thức tổ chức dạy học.......................................................................15 1.2. Một số vấn đề về DH theo nhóm.........................................................................17 1.2.1. Khái niệm DH theo nhóm........................................................................17 1.2.2. Cơ sở lí luận của DH theo nhóm .............................................................18 1.2.3. Đặc điểm của DH theo nhóm và các nguyên tắc của hoạt động nhóm ...20 1.2.4. Một số HTTCDH theo nhóm...................................................................22 1.2.5. Ưu điểm và hạn chế của DH theo nhóm..................................................32 1.2.6. Quy trình tổ chức DH theo nhóm ............................................................35 1.2.7. Một số lưu ý để tổ chức DH theo nhóm đạt hiệu quả..............................43 1.3. Một số vấn đề về DH theo nhóm trong DH vật lí..............................................45 1.3.1. Mục tiêu giáo dục của môn vật lí ở trường THPT hiện nay....................45 1.3.2. Một số HTTC DH theo nhóm thích hợp với DH vật lí............................47 1.3.3. Đánh giá kết quả trong DH theo nhóm....................................................56 1.4. Kết luận chương 1..................................................................................................59 Chương 2. SOẠN THẢO TIẾN TRÌNH DẠY HỌC THEO NHÓM MỘT SỐ KIẾN THỨC THUỘC PHẦN QUANG HÌNH HỌC– VẬT LÍ 11 NÂNG CAO .........................................................................................60 2.1. Tìm hiểu phần quang hình học.............................................................................60 2.1.1. Cấu trúc nội dung.....................................................................................60 2.1.2. Phân tích nội dung ...................................................................................61
  • 6. 2.1.3. Tác dụng của DH theo nhóm khi dạy phần quang hình học....................62 2.1.4. Mục tiêu cần đạt được..............................................................................64 2.1.5. Kế hoạch DH phần Quang hình học........................................................67 2.2. Soạn thảo tiến trình dạy học theo nhóm một số kiến thức thuộc phần quang hình học ...............................................................................................................68 2.2.1. Bài “Khúc xạ ánh sáng và phản xạ toàn phần”.......................................68 2.2.2. Kiến thức về “Thấu kính mỏng”..............................................................87 2.2.3. Kiến thức về “Các tật của mắt và cách khắc phục”...............................101 2.2.4. Kiến thức về “Các quang cụ bổ trợ cho mắt”........................................107 2.3. Kết luận chương 2................................................................................................115 Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ............................................................116 3.1. Mục đích, nội dung, đối tượng và phương pháp thực nghiệm.......................116 3.1.1. Mục đích thực nghiệm...........................................................................116 3.1.2. Nội dung thực nghiệm ...........................................................................116 3.1.3. Đối tượng thực nghiệm..........................................................................117 3.1.4. Phương pháp thực nghiệm.....................................................................117 3.2. Tiến trình thực nghiệm........................................................................................120 3.2.1. Công tác chuẩn bị ..................................................................................120 3.2.2. Tiến trình thực nghiệm chủ đề “Khúc xạ ánh sáng và phản xạ toàn phần” ....................................................................................................................120 3.2.3. Tiến trình thực nghiệm chủ đề “Thấu kính mỏng”................................125 3.2.4. Tiến trình thực nghiệm chủ đề “Các tật của mắt và cách khắc phục”...131 3.2.5. Tiến trình thực nghiệm chủ đề “Các quang cụ bổ trợ cho mắt”............134 3.3. Nhận xét và đánh giá kết quả thực nghiệm.......................................................137 3.3.1. Nhận xét quá trình học tập của lớp thực nghiệm...................................137 3.3.2. Đánh giá kết quả thực nghiệm...............................................................138 3.4. Rút kinh nghiệm...................................................................................................144 3.4.1. Kinh nghiệm về việc trang bị kĩ năng làm việc nhóm cho HS..............144 3.4.2. Kinh nghiệm về việc tổ chức DH theo nhóm ........................................146 3.5. Kết luận chương 3................................................................................................147 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT ..................................................................................148 TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................150
  • 7. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN Viết tắt Viết đầy đủ DH dạy học GV giáo viên HS học sinh HTTC hình thức tổ chức HTTC DH hình thức tổ chức dạy học HTDH hình thức dạy học KTDH kĩ thuật dạy học PP phương pháp PPDH phương pháp dạy học PTDH phương tiện dạy học TK thấu kính TKHT thấu kính hội tụ TKPK thấu kính phân kì TN thí nghiệm TV thành viên
  • 8. DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ Bảng 1.1. Cơ chế đánh giá kết quả hoạt động nhóm theo hình thức Stad ................26 Bảng 1.2. Ví dụ 1 về lập ma trận tổ chức nhóm theo hình thức “gánh xiếc” ...........30 Bảng 1.3. Ví dụ 2 về lập ma trận tổ chức nhóm theo hình thức “gánh xiếc” ...........30 Bảng 1.4. Tóm tắt quy trình tổ chức DH theo nhóm ................................................35 Bảng 1.5. Mẫu phiếu thăm dò HS.............................................................................52 Bảng 1.6. Quy đổi điểm kiểm tra và điểm tiến bộ của HS .......................................56 Bảng 2.1. Cấu trúc nội dung phần quang hình học...................................................60 Bảng 2.2. Mục tiêu DH phần Quang hình học theo chuẩn kiến thức kĩ năng .........64 Bảng 2.3. Kế hoạch DH phần Quang hình học.........................................................67 Bảng 2.4. Bảng tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động nhóm có sử dụng TN..............75 Bảng 2.5. Bảng tiêu chí đánh giá cá nhân trong hoạt động nhóm chuyên gia..........96 Bảng 2.6. Bảng tổng hợp kết quả thi đấu của các nhóm...........................................98 Bảng 2.7. Bảng tiêu chí đánh giá cá nhân trong hoạt động nhóm hợp tác..............100 Bảng 2.8. Bảng tính chỉ số cố gắng của các nhóm..................................................106 Bảng 2.9. Các tiêu chí đánh giá bài báo cáo của các nhóm ....................................113 Bảng 2.10. Các tiêu chí đánh giá cá nhân trong hoạt động của các nhóm..............114 Bảng 3.1. Kết quả học tập môn vật lí của các lớp thực nghiệm ở HKI ..................117 Bảng 3.2. Điểm quy đổi các mức độ trả lời của phiếu thăm dò..............................119 Bảng 3.3. Bảng quy đổi mức độ tiến bộ trong việc rèn luyện kĩ năng của HS.......119 Bảng 3.4. Thống kê mức độ tích cực, chủ động của HS trong học tập...................124 Bảng 3.5. Kết quả của các nhóm trong hoạt động nhóm có sử dụng thí nghiệm ...124 Bảng 3.6. Thống kê kết quả bài kiểm tra “Khúc xạ ánh sáng và phản xạ toàn phần” .................................................................................................................................125 Bảng 3.7. Bảng tổng hợp kết quả thi đấu của các nhóm.........................................130 Bảng 3.8. Thống kê mức độ tích cực, chủ động của HS trong học tập...................130 Bảng 3.9. Thống kê kết quả đánh giá cá nhân trong hoạt động nhóm....................131 Bảng 3.10. Thống kê mức độ tích cực, chủ động của HS trong học tập.................133 Bảng 3.11. Thống kê kết quả bài kiểm tra “Các tật của mắt và cách khắc phục” ..133
  • 9. Bảng 3.12. Thống kê chỉ số cố gắng của các nhóm................................................133 Bảng 3.13. Kết quả các bài báo cáo của các nhóm .................................................136 Bảng 3.14. Thống kê mức độ tích cực, chủ động của HS trong học tập.................137 Bảng 3.15. Thống kê kết quả bài kiểm tra “Các quang cụ bổ trợ cho mắt” ...........137 Bảng 3.16. Điểm trung bình hoạt động nhóm của cá nhân.....................................138 Bảng 3.17. Tâm trạng của HS khi tham gia hoạt động nhóm.................................139 Bảng 3.18. Thái độ của HS khi tham gia hoạt động nhóm .....................................139 Bảng 3.19. Ý kiến của HS về những ưu điểm của hoạt động nhóm.......................140 Bảng 3.20. Mức độ đồng tình của HS về các yếu tố để hoạt động nhóm có hiệu quả .................................................................................................................................141 Bảng 3.21. Thống kê phiếu thăm dò theo điểm của mỗi kĩ năng hoạt động...........142 Bảng 3.22. Tổng điểm kĩ năng và mức độ tiến bộ các kĩ năng của HS..................142 Bảng 3.23. Thống kê kết quả bài kiểm tra của HS và so sánh với kết quả HKI.....143 Hình 1.1. Sơ đồ tổ chức nhóm theo hình thức Jigsaw ..............................................24 Hình 1.2. Sơ đồ tổ chức nhóm theo hình thức “xây dựng kim tự tháp” ...................32 Hình 2.1. Sơ đồ bố trí chỗ ngồi hoạt động nhóm có sử dụng TN.............................74 Hình 2.2. Sơ đồ bố trí chỗ ngồi hoạt động nhóm chuyên gia ...................................90 Hình 3.1. Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra của lớp 11T1 ...................................143 Hình 3.2 Đồ thị đường lũy tích bài kiểm tra của lớp 11H ......................................143
  • 10. MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Trong thời đại ngày nay, thế giới đang bước vào một kỉ nguyên mới với sự phát triển nhanh chóng của khoa học kĩ thuật hiện đại, những thành tựu của nó gần như được áp dụng ngay lập tức vào tất cả các lĩnh vực, là động lực thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ về mọi mặt của đời sống xã hội. Để đáp ứng yêu cầu phát triển ngày càng cao của xã hội, đòi hỏi con người không ngừng học hỏi, nâng cao tri thức và kĩ năng của mình. Sứ mệnh đó đã đặt lên vai ngành giáo dục một trọng trách lớn lao: đào tạo con người đáp ứng yêu cầu xã hội ngày càng phát triển. Nghị quyết Trung ương Đảng lần thứ IV đã chỉ rõ: “…Giáo dục và đào tạo là động lực thúc đẩy và là điều kiện cơ bản đảm bảo việc thực hiện mục tiêu kinh tế - xã hội, xây dựng và bảo vệ đất nước…”. Giáo dục có nhiệm vụ đào tạo thế hệ trẻ năng động, sáng tạo có đủ năng lực đối mặt với những cơ hội và thách thức trong thời kì hội nhập, đào tạo con người có đủ khả năng sống và làm việc theo yêu cầu của thời đại mới. Vì vậy, mục tiêu của giáo dục không chỉ là truyền đạt cho người học những tri thức và kinh nghiệm mà quan trọng hơn là hình thành những năng lực và phẩm chất cần thiết để người học có thể tự học tập suốt đời, có thể sống, làm việc thích nghi với mọi sự biến đổi của xã hội. Từ việc xác định mục tiêu giáo dục như trên, trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển chung của xã hội, ngành giáo dục và đào tạo nước ta đã và đang có những nỗ lực đáng kể trong việc thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng dạy và học. Đó là việc xây dựng chương trình đổi mới từ tiểu học đến đại học, chương trình đào tạo và bồi dưỡng giáo viên, cải tiến PPDH và đánh giá kết quả học tập của HS… mà trọng tâm là đổi mới về PPDH. Đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cải cách giáo dục nói chung cũng như cải cách cấp THPT nói riêng. Việc đổi mới PPDH nhằm phát triển con người toàn diện hơn, đáp ứng cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hòa nhập vào sự tiến bộ chung của khu vực và thế giới. Nhiều PPDH tích cực đã được đưa ra áp dụng trong giảng dạy ở tất cả các cấp học, bậc học. Tuy nhiên, các PP trên vẫn chưa thực sự đi sâu vào
  • 11. trong thực tế giảng dạy trong nhà trường, chưa lôi cuốn được đông đảo GV áp dụng và đặc biệt chưa tạo được hứng thú học tập cho HS. Một trong những nguyên nhân có thể kể đến đó là do HTTC dạy học chưa phù hợp. Xưa nay, với PPDH truyền thống, PPDH lấy giáo viên làm trung tâm, thì HTTC dạy học chủ yếu là hình thức lớp – bài. HTTC dạy học này giúp GV dễ dàng truyền thụ kiến thức cho HS, tuy nhiên HS thường tiếp thu kiến thức một cách thụ động, chưa đáp ứng được các mục tiêu dạy học hiện nay, do đó HTTC dạy học này không còn phù hợp nữa. Hiện nay, các nhà giáo dục đang dần tiếp cận với các PPDH hiện đại, PPDH lấy học HS làm trung tâm, do đó việc đổi mới HTTC dạy học song hành với đổi mới PPDH là một việc làm hết sức cần thiết. Thời gian qua, dạy học theo nhóm đang được các nhà giáo dục quan tâm vì tác dụng đặc biệt của nó trong việc hình thành con người mới năng động, sáng tạo, có khả năng làm việc, giao tiếp và hợp tác… HTDH này đã được áp dụng ở nhiều nước trên thế giới nhưng ở nước ta chỉ mới được nghiên cứu bước đầu, chưa được áp dụng rộng rãi trong thực tế. Gần đây, một số tác giả đã nghiên cứu về các hướng tổ chức dạy học theo nhóm sao cho phù hợp với chương trình và điều kiện cơ sở vật chất trong trường học hiện nay. Chẳng hạn như, luận văn thạc sĩ của Hồ Thị Hồng với đề tài “Tổ chức sinh viên học tập theo nhóm trong dạy học phần tĩnh điện – chương trình Vật lí đại cương của trường Cao đẳng Công nghệ”, luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Mỹ Linh với đề tài “Tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh thông qua việc tổ chức dạy học nhóm với các nội dung vận dụng thực tế”, luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Thùy Trang với đề tài “Phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh trong dạy học các chủ đề Vật lí tự chọn thông qua hoạt động nhóm”. Tuy nhiên, những công trình như thế này còn ít và chưa đầy đủ. Nội dung của những nghiên cứu đó cũng chưa chú trọng nhiều đến cách thức đánh giá các hoạt động nhóm nên chưa phát huy hết được hiệu quả của dạy học theo nhóm. Vì vậy, việc nghiên cứu vấn đề này vẫn rất cần được quan tâm. Xuất phát từ những yêu cầu trên, tôi đã chọn đề tài “TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO NHÓM MỘT SỐ KIẾN THỨC THUỘC PHẦN QUANG HÌNH HỌC – VẬT LÍ 11 NÂNG CAO” làm đề tài nghiên cứu.
  • 12. 2. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu cách thức tổ chức dạy học theo nhóm một số kiến thức thuộc phần quang hình học – Vật lí 11 nâng cao nhằm làm cho HS có thái độ học tập tích cực, tự lực, có một số kĩ năng làm việc theo nhóm, lĩnh hội được kiến thức bền vững, sâu sắc, mở rộng. 3. Giả thuyết khoa học Nếu thiết kế được tiến trình tổ chức dạy học theo nhóm một số kiến thức thuộc phần quang hình học – Vật lí 11 nâng cao một cách thích hợp thì sẽ làm cho học sinh có thái độ học tập tích cực, tự lực, có kĩ năng làm việc hợp tác theo nhóm, lĩnh hội được kiến thức bền vững, sâu sắc, và mở rộng hơn. 4. Nhiệm vụ của đề tài - Nghiên cứu cơ sở triết học, tâm lí và giáo dục học của dạy học theo nhóm. - Nghiên cứu vấn đề đổi mới PPDH và các PPDH tích cực. - Nghiên cứu hình thức tổ chức dạy học theo nhóm: + Cơ sở lí luận. + Các hình thức dạy học theo nhóm. + Quy trình tổ chức dạy học theo nhóm. - Nghiên cứu cấu trúc, nội dung phần quang hình học và khả năng vận dụng các HTTC dạy học theo nhóm. - Thiết kế các tiến trình tổ chức dạy học theo nhóm một số kiến thức thuộc phần quang hình học – Vật lí 11 nâng cao. - Thực nghiệm sư phạm để xác định tính hiệu quả và tính khả thi của dạy học theo nhóm một số kiến thức thuộc phần quang hình học – Vật lí 11 nâng cao. 5. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là quá trình dạy học theo nhóm một số kiến thức thuộc phần quang hình học – Vật lí 11 nâng cao. 6. Phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu tổ chức dạy học theo nhóm một số kiến thức thuộc phần quang hình học – Vật lí 11 nâng cao ở trường THPT chuyên Hùng Vương, tỉnh Bình Dương.
  • 13. 7. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu lí luận dạy học, tâm lí học, cơ sở lí luận về đổi mới PPDH, tổ chức hoạt động nhóm, các tài liệu, sách, báo, các văn kiện, các nghị quyết của Trung ương Đảng về lĩnh vực giáo dục. - Phương pháp thực nghiệm sư phạm: tổ chức hoạt động dạy và học, ghi chép, chụp ảnh, quay phim, khảo sát kết quả học tập, rút kinh nghiệm giờ dạy, phân tích diễn biến quá trình thực nghiệm. - Phương pháp thống kê toán học: tổng hợp, phân tích và xử lí số liệu thống kê kết quả thực nghiệm. 8. Đóng góp của đề tài Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là nguồn tài liệu bổ sung cho việc nghiên cứu và sử dụng hiệu quả HTDH theo nhóm trong dạy học Vật lí nói riêng và dạy học ở trường THPT nói chung. 9. Cấu trúc của luận văn Gồm các các phần với các nội dung chính như sau: MỞ ĐẦU NỘI DUNG: Gồm 3 chương Chương 1. Cơ sở lí luận Chương 2. Soạn thảo tiến trình dạy học theo nhóm một số kiến thức thuộc phần quang hình học – vật lí 11 nâng cao Chương 3. Thực nghiệm sư phạm KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC
  • 14. Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1. Một số vấn đề về phương pháp dạy học và hình thức tổ chức dạy học 1.1.1. Phương pháp dạy học 1.1.1.1. Khái niệm [22], [37], [48], [50] Thuật ngữ “phươ
  • Related Search
    We Need Your Support
    Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

    Thanks to everyone for your continued support.

    No, Thanks
    SAVE OUR EARTH

    We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

    More details...

    Sign Now!

    We are very appreciated for your Prompt Action!

    x