Α' Μεσσηνιακός Πόλεμος ~ Η θεμελίωση της σπαρτιατικής κυριαρχίας / The First Messenian War ~ The Foundation of the Spartan dominance

Please download to get full document.

View again

All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
 62
 
  An account of the First Messenian War (743-724), its impact on the expansive attitude of the Spartan regime and the geopolitics of the early Archaic Peloponnese.
Share
Transcript
  Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο τεύχος #207 του περιοδικού «ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ»   Α’ Μεσσηνιακός Πόλεμος | Η θεμελίωση της σπαρτιατικής κυριαρχίας (743- 724 π.Χ.)   Ευάγγελος Σ. Καρατζής   Οι παρυφές   της γεωμετρικής περιόδου σηματοδότησαν    την έναρξη διαμορφωτικών αλλαγών    στις κοινωνίες και τα κράτη του ελληνικού χώρου. Μαζί με τους Ολυμπιακούς Αγώνες, τον δεύτερο αποικισμό και την ίδρυση του θεσμού της πόλης - κράτους, έλαβαν χώρα και οι πρώτες μεγάλες συγκρούσεις   ανάμεσα στις   ελληνικές πόλεις. Μείζονος   σημασίας γεγονός για τη μετέπειτα πορεία της ιστορίας αποτέλεσε ο   εικοσαετής    Α’ Μεσσηνιακός   Πόλεμος    με πρωταγωνιστές Μεσσήνιους και  Λακεδαιμόνιους, η έκβαση του οποίου μετέβαλε   τις γεωπολιτικές ισορροπίες   και έθεσε τις βάσεις της πολυθρύλητης στρατιωτικής   ισχύος   της Σπάρτης . Ο 8ος αιώνας   π.Χ. αποτέλεσε   σημείο καμπής για τα ελληνικά κράτη των μετέπειτα αρχαϊκών χρόνων . Δύο από τα σημαντικότερα   γεγονότα που είχαν   ως εφαλτήριο εκείνο το διάστημα   ήταν ο δεύτερος ελληνικός αποικισμός και η διαμόρφωση του θεσμού της πόλης - κράτους. Ήδη από το τέλος του 9ου αιώνα π.Χ. η ανάπτυξη του εμπορίου και η αναζήτηση πρώτων υλών είχαν   οδηγήσει ορισμένες ελληνικές πόλεις   στη δημιουργία αποικιών στον   χώρο της ανατολικής Μεσογείου   με   σκοπό την εκμετάλλευση νέων πόρων και τη σύναψη εμπορικών σχέσεων μεταξύ αποικίας και μητρόπολης. Η δημογραφική έκρηξη όμως έδωσε συστηματική διάσταση στην αποικιακή εξάπλωση. Πολλές πόλεις αντιμετώπισαν προβλήματα στενότητας χώρου και έλλειψης καλλιεργήσιμων εκτάσεων, με συνέπεια την αποχώρηση μέρους του πληθυσμού . Παράλληλα η   πλειοψηφία των ελληνικών κρατών   γνώρισαν   πολλές και διαρθρωτικές   αλλαγές στην κοινωνική και πολιτική δομή τους. Ο δήμος απέκτησε σταδιακά ουσιαστικό   ρόλο   και καθορισμένες αρμοδιότητες στην πολιτική ζωή. Η αριστοκρατία εκμεταλλεύτηκε τον ευάλωτο θεσμό της βασιλείας και προώθησε   θεσμικές μεταβολές που ευνόησαν   την πολιτική   της ανέλιξη και το μοίρασμα της  εξουσίας.   Καρπός   αυτών των κοινωνικοπολιτικών εξελίξεων ήταν η σταδιακή μετατροπή των παραδοσιακών φυλετικών βασιλείων   σε πόλεις - κράτη . Μέσα από αυτές τις ζυμώσεις προέκυψαν ορισμένες πόλεις που εκμεταλλευόμενες   τις συνθήκες (αναδιάταξη του γεωπολιτικού πεδίου, άνθιση εμπορίου, αύξηση πληθυσμού και στρατιωτικού δυναμικού) βρήκαν γόνιμο έδαφος για να ξεχωρίσουν έναντι των υπολοίπων. Στην Αθήνα, η πρόοδος στον οικονομικό τομέα συνοδεύτηκε από αξιοσημείωτη πολιτιστική δραστηριότητα   και πολιτική οργάνωση, ενώ στην Πελοπόννησο δέσποζε η παρουσία της Κορίνθου και του Άργους. Η Κόρινθος ήταν ένας από τους σπουδαιότερους εμπορικούς κόμβους στη Μεσόγειο ενώ το Άργος   συνιστούσε   ισχυρή στρατιωτική δύναμη που η σφαίρα επιρροής του   απλωνόταν πιθανόν από την Αργολίδα ως την Κυνουρία, τη χερσόνησο του Μαλέα   και τα Κύθηρα, δηλαδή σχεδόν σε ολόκληρη την ανατολική Πελοπόννησο.   Ωστόσο οι ισορροπίες άλλαξαν   από τη δυναμική είσοδο στο προσκήνιο της Σπάρτης , που έως τις αρχές του 8ου   αιώνα π.Χ. είχε εξέλθει από την απομόνωση των προηγούμενων αιώνων θεμελιώνοντας μία   δυναμική επεκτατική   πολιτική   που σήμανε τον κίνδυνο στους γείτονες Αρκάδες, Αργείους και Μεσσήνιους. Η άνοδος της Σπάρτης   Η εγκατάσταση των Δωριέων στην κοιλάδα του Ευρώτα μέχρι τον 10ο αιώνα π.Χ. ήταν μία μακρά και αιματηρή διαδικασία καθώς τα προ - δωρικά στοιχεία της περιοχής, Λέλεγες και Αχαιοί, δεν φάνηκαν διατεθειμένα να υποχωρήσουν στην   επίθεση των   Ηρακλειδών. Εν τέλει οι Δωριείς υπερίσχυσαν και με βάση τις πολίχνες   της Πιτάνης και των Λιμνών όπου εγκαταστάθηκαν αρχικά, σύντομα καθυπέταξαν τους προ - δωρικούς συνοικισμούς της Μεσόας και της Κυνόσουρας. Οι τέσσερις αυτές κώμες αποτέλεσαν τον πρωταρχικό πυρήνα της δωρικής Σπάρτης. Ο υποταχθείς πληθυσμός   που προέβαλε ισχυρή   αντίσταση μετατράπηκε στους πρώτους   είλωτες, το κατώτερο στρώμα της σπαρτιατικής κοινωνίας   οι οποίοι καλλιεργούσαν τα εύφορα εδάφη της Λακεδαίμονας αποδίδοντας τακτική εισφορά στους   επικυρίαρχους Δωριείς. Οι μη φέροντες εμπόδια πληθυσμοί στην δωρική επέλαση   (ίσως   και οι ακτήμονες Δωριείς)   μετατράπηκαν σε περίοικους , που   ήταν   υποτελείς στη Σπάρτη χωρίς   πολιτικά δικαιώματα πλην όμως έχοντας εσωτερική αυτονομία. Οι περίοικοι, εγκατεστημένοι σε οικισμούς πέριξ των τεσσάρων κωμών, συνιστούσαν   την πρώτη γραμμή άμυνας   του σπαρτιατικού κράτους σε περίπτωση εξωτερικής επίθεσης και επιτηρούσαν συνάμα τους ειλωτικούς οικισμούς προς αποφυγήν επανάστασης.   Η επικράτηση των εισβολέων στη Λακωνική   δεν πραγματοποιήθηκε χωρίς συμβιβασμούς και   από την πλευρά των νικητών. Μέρος της προϋπάρχουσας  αχαϊκής αριστοκρατίας παρέμεινε στην κατακτημένη γη και ενσωματώθηκε στις δωρικές φυλές . Εξάλλου το μοναδικό φαινόμενο της δικέφαλης βασιλικής παράδοσης   που πήγαζε από τις φατρίες των Αγιαδών και των Ευρυπωντιδών ,  ίσως να εξηγείται από τον συγκερασμό της εξουσίας των ντόπιων Αχαιών και των κατακτητών Δωριέων. Από το τέλος του   9ου   αιώνα π.Χ. ξεκίνησε η μεθοδική διεύρυνση του σπαρτιατικού κράτους.   Πρώτος στόχος έγιναν τα εδάφη νότια της Αρκαδίας, όπου οι Σπαρτιάτες επανεπιβεβαίωσαν   την κυριαρχία τους στις   περιοχές της Σελλασίας και   της Πελλάνας   μετά την δωρική κάθοδο. Την ίδια περίοδο πραγματοποιήθηκε και η κατάκτηση της Αιγύτιδος χώρας   με πρόφαση ότι η ηγεσία της συμμαχούσε   με τους Αρκάδες,   και ίσως της Σκιρίτιδος , οι κάτοικοι των οποίων μετατράπηκαν σε περιοίκους. Οι Σκιρίτες μάλιστα αποτέλεσαν σταδιακά   επίλεκτο τμήμα του σπαρτιατικού στρατού. Κατ’ αυτόν τον τρόπο η Σπάρτη αύξησε την επιρροή   της και διασφάλισε   τα εδάφη   της   από τυχόν επίθεση με προέλευση το βορρά . Η άνοδος στο θρόνο του Αγιάδη βασιλιά Τήλεκλου , προς το   μέσα   του 8ου αιώνα π.Χ. , σήμανε τη μεταφορά της σπαρτιατικής επιθετικότητας από τα βόρεια , στα νοτιοανατολικά και στα κυριότερα αχαϊκά κέντρα της Λακωνικής που δεν είχαν καμφθεί από τη δωρική εισβολή . Οι Αμύκλες, περίπου πέντε χιλιόμετρα μακριά από τις σπαρτιατικές κώμες, ήταν η σημαντικότερη πόλη των εναπομεινάντων Αχαιών . Αν και η ηγεσία της πιθανότατα δεν προέβαλλε   σοβαρή   αντίσταση στην εγκατάσταση των Δωριέων, φαίνεται ότι ανάμεσα σε αυτήν και τη Σπάρτη αναπτύχθηκε   αργότερα αντιπαλότητα που έφτασε ίσως   κατά καιρούς σε ένοπλη αντιπαράθεση   καθώς οι Αμυκλαίοι ήταν υπολογίσιμος αντίπαλος. Εξού και η τελική απορρόφηση μάλλον , παρά κατάκτηση της περιοχής . Επί Τήλεκλου η   πόλη   εντάχθηκε ολοκληρωτικά στον συνασπισμό των τεσσάρων σπαρτιατικών οικισμών αποτελώντας την πέμπτη κώμη, με τον αχαϊκό   πληθυσμό της να ενσωματώνεται στην πολιτεία της Σπάρτης αποκτώντας πλήρη πολιτικά δικαιώματα. Η εγκόλπωση των Αμυκλών στη σπαρτιατική κοινωνία διακρίνεται και από την επιβίωση αχαϊκών λατρειών με κυριότερη του   Υακίνθου, που συνενώθηκε με του δωρικού   Απόλλωνα. Μετά τις Αμύκλες οι Σπαρτιάτες κατέλαβαν δύο άλλα γειτονικά αχαϊκά κέντρα, την Φάριδα και τις Γερόνθρες, μετατρέποντάς τα σε περιοικίδες πόλεις και εδραιώνοντας την ισχύ τους στην ευρύτερη περιοχή της κοιλάδας του Ευρώτα. Μάλιστα, υπό την ηγεσία του Ευρυπωντίδη βασιλιά Νικάνδρου ο σπαρτιατικός στρατός εισέβαλε σε   περιοχές των Αργείων έχοντας σύμμαχο την πόλη της Ασίνης, γειτονικής τους Άργους. Παράλληλα όμως με τις πρώτες πολεμικές επιχειρήσεις, η Σπάρτη   μετασχηματίστηκε κοινωνικά και πολιτικά. Το αν η διαμόρφωση του σπαρτιατικού πολιτεύματος ήταν έργο του ημι - μυθικού Λυκούργου ή αποτέλεσμα μακράς εξελικτικής διαδικασίας των αρχαιότερων δωρικών ηθών και εθίμων παραμένει  ασαφές, χωρίς απαραίτητα να αποκλείεται ένας συνδυασμός των δύο υποθέσεων. Εκείνη την περίοδο   πάντως η Σπάρτη απέκτησε σταθερά θεμέλια   πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης   που τις επέτρεψαν να εμφανίσει με τον καιρό   τη συμπαγή στρατιωτικής ταυτότητα. Κατορθώθηκε εξισορρόπηση των εσωτερικών συγκρούσεων ανάμεσα στις βασιλικές φατρίες, την αριστοκρατία και τον δήμο χάρις στην κατανομή της εξουσίας σε τρία αντιπροσωπευτικά όργανα εξουσίας (βασιλείς, γερουσία και Απέλλα) . Επιπλέον, καταπαύθηκαν   προσωρινά οι αναταραχές που δημιουργήθηκαν   από την ανισοκατανομή των εδαφών , με αναδασμό   της γης  (1), και διαιρέθηκαν οι   τρεις δωρικές   φυλές   Υλλείς, Δυμάνες, Πάμφυλοι   σε 27 φατρίες   (ωβές), ίσως με σκοπό   την ευκολότερη ενσωμάτωση των προδωρικών στοιχείων . Ταυτόχρονα άρχισε να αποκτά συγκροτημένη μορφή η περίφημη   «αγωγή»   των νέων, που θα προσέφερε τους αδάμαστους οπλίτες των κατοπινών αιώνων.   Η Μεσσηνία και οι   αιτίες της αντιπαράθεσης   Ως τα μέσα   του 8ου αιώνα π.Χ.   οι Σπαρτιάτες προσαρτούσαν εδάφη και πληθυσμούς με τις διαδοχικές κατακτήσεις , αυξάνοντας τα όρια κυριαρχία τους και το έμψυχο δυναμικό   του στρατού. Αντιθέτως οι άμεσοι ανταγωνιστές   παρουσίαζαν στασιμότητα. Βόρεια του σπαρτιατικού κράτους, οι Αρκάδες ήταν σκληροτράχηλος αντίπαλος που το ορεινό έδαφος και οι δύσβατες απομακρυσμένες περιοχές τους αποτελούσαν ανέκαθεν αποθαρρυντικό σημείο για οποιονδήποτε εισβολέα. Ωστόσο το πλεονέκτημα αυτό των Αρκάδων συνιστούσε ταυτόχρονα και μειονέκτημα, διότι δεν ευνοούσε το συνασπισμό των αρκαδικών πόλεων και τη συγκρότηση ενός ενιαίου κράτους. Συνεπώς δεν ήταν σε θέση να αναπτύξουν επεκτατική δραστηριότητα   με αξιώσεις . Στα βορειοανατολικά, η ηγεσία της πιο ισχυρής   δύναμης   της Πελοποννήσου την εποχή εκείνη, του επίσης δωρικού    Άργους, παρόλο που είχε αφουγκραστεί τη   λακεδαιμονική επέκταση   δεν φαινόταν   πρόθυμη   να απειλήσει ουσιαστικά   τη σπαρτιατική   κυριαρχία στη Λακωνική   έως τότε . Το βάρος της προσοχής έπεφτε εντός της Αργολίδας (αντιπαράθεση με Ασίνη) και στον ανταγωνισμό με την ακμάζουσα Κόρινθο. Οι Σπαρτιάτες ίσως δεν ένιωθαν να απειλούντο σοβαρά από Αρκάδες και Αργείους , όμως η απόπειρα κατάκτησης της κακοτράχαλης Αρκαδίας ήταν εντελώς ασύμφορη και η εμπλοκή σε πόλεμο με το ισχυρό Άργος δεν ήταν καθόλου βέβαιο ότι θα είχε νικηφόρα κατάληξη. Στα δυτικά του Ταϋγέτου και την εύφορη Μεσσηνία, η   σπαρτιατική ηγεσία βρήκε τον αδύναμο κρίκο στη γεωπολιτική σκακιέρα της Πελοποννήσου . Οι Μεσσήνιοι ήταν κι αυτοί κράμα Δωριέων και Αχαιών που είχε δημιουργηθεί με την κάθοδο στην Πελοπόννησο των πρώτων, ωστόσο έλειπε η πολιτική συνοχή που είχε εδραιώσει η   Σπάρτη στη Λακωνική. Η πλειοψηφία του δωρικού πληθυσμού της Μεσσηνίας είχε συγκεντρωθεί στην εύφορη κοιλάδα της  Στενυκλάρου όπου δέσποζε   η ομώνυμη πόλη και   το βασίλειο των Αιπυτιδών, ενώ στην υπόλοιπη περιοχή υπήρχαν διάφορες ανεξάρτητες μικρές ηγεμονίες με το αχαϊκό στοιχείο να υπερέχει. Η αδυναμία συγκρότησης   ενιαίας και συμπαγούς πολιτικής οντότητας ανάμεσα στους Μεσσήνιους, αντίστοιχη εκείνης   που είχε διαμορφωθεί στην κοιλάδα του Ευρώτα, φυσικά δεν είχε περάσει απαρατήρητη από την ηγεσία της Σπάρτης. Συν τοις άλλοις, ένας λόγος που προέτασσε την επέκταση της σπαρτιατικής επικράτειας ήταν η έλλειψη χώρου και καλλιεργήσιμων εδαφών προς διάθεση του αυξανόμενου πληθυσμού μετά τις ενσωματώσεις των προδωρικών πληθυσμών . Η Σπάρτη   δεν ακολούθησε την τακτική των   υπερπόντιων αποικιών για την εκτόνωση του   δημογραφικού προβλήματος, αλλά εκείνη της κατάκτησης νέων εδαφών όντας ένα κράτος της ενδοχώρας που   ήθελε να διευρύνει την ισχύ του . Τα γόνιμα εδάφη που διαπερνούσε ο ποταμός Πάμισος   αποτελούσαν στα μάτια των Λακεδαιμονίων   μία εξαιρετικά θελκτική λεία. Εξάλλου οι Σπαρτιάτες είχαν επιδείξει αξιοσημείωτη ικανότητα στις στρατιωτικές επιχειρήσεις έως τότε, όπως και στη διαχείριση   των κατακτημένων πληθυσμών   προς όφελός τους . Ο Τήλεκλος φρόντισε να   κάνει εμφανείς τις προθέσεις της σπαρτιατικής πολιτικής με την κατάληψη της Δενθελιάτιδος, περιοχής που βρισκόταν στη μεσσηνιακή πλευρά του Ταϋγέτου αλλά μάλλον αποτελούσε κάτι σαν ουδέτερη ζώνη. Πλησίον του ποταμού Νέδωνα   εγκατέστησε   Λάκωνες   αποίκους, ελέγχοντας   κατ’ αυτόν τον τρόπο ένα   πέρασμα για   τη Μεσσηνία. Ωστόσο η μοίρα του Τήλεκλου δεν του επέτρεψε να δώσει συνέχεια στο επεκτατικό πρόγραμμα της Σπάρτης. Κατά τη διάρκεια της κοινής γιορτής Μεσσήνιων και Σπαρτιατών στο ναό της Λιμνάτιδος Αρτέμιδος που βρισκόταν κοντά στην περιοχή της Δενθελιάτιδος, μία ομάδα Μεσσήνιων   σκότωσαν   τον Αγιάδη βασιλιά   και τη συνοδεία του . Στη σκιά του ξεσπάσματος   Εχοντας προφανώς αντιληφθεί τα σχέδια της σπαρτιατικής ηγεσίας, οι Μεσσήνιοι έδωσαν   μία ηχηρή απάντηση στους γείτονές τους. Από την άλλη μεριά η δολοφονία Σπαρτιάτη βασιλιά δεν θα μπορούσε να μείνει αναπάντητη, πόσο μάλλον όταν έδινε ένα εξαιρετικό πάτημα στους Λακεδαιμόνιους   για να αυξήσουν την επιθετικότητά τους.   Ωστόσο , δεν κινήθηκαν αμέσως δυτικά, ενδεχομένως επειδή ο χαμός του βασιλιά τους από μεσσηνιακά χέρια επεσήμανε ότι είχαν να αντιμετωπίσουν έναν αποφασισμένο αντίπαλο . Πέραν τούτου γνώριζαν καλά την αιτία που οι σχέσεις των δύο πλευρών οδηγούντο βαθμιαία στα άκρα.   Ο   γιος και διάδοχος του Τήλεκλου στον θρόνο των Αγιαδών, Αλκαμένης, κινήθηκε αρχικά προς τον   νότο όπου και υπέταξε το Έλος, πόλη στα νοτιοανατολικά της
Related Search
Similar documents
View more
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x