ponolohiya

Please download to get full document.

View again

All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
 98
 
  Ponolohiya
Share
Transcript
   Ang ponolohiya o palatunugan ay pag-aaral sa mga ponema (tunog), paghinto(juncture), pagtaas-pagbaba ng tinig(pitch), diin(stress) at pagpapahaba ng tunog (prolonging/lengthening) Ponema ang tawag sa pinakamaliit na yunit ng tunog. May dalawang uri ng ponema: 1 segmental at suprasegmental. Ang ponemang segmental ay binubuo ng ponemang katinig at patinig. a) Labing-lima ang orihinal na kasama sa palabaybayan ngunit isinama ang impit na tunog o glottal stop ( ? ) sapagkat ito ay itinuturing na isang ponemang katinig dahil napagbabago nito ang kahulugan ng isang salita. Ang dating bigkas nito ay malumi o maragsa. b) /p, b, m, w, d, t, l, s, n, r, y, k, g, ng, h, ?/ ang bumubuo sa ponemang katinig Halimbawa: ba: tah - housedress tub: boh - pipe ba: ta? - child tub: bo? - profit c) Ang ponemang patinig ay lima : a, e, i, o, u. d) May mga salitang nagkakapalit ang ponemang /u/ at /o/, gayundin ang /i/ at /e/ ngunit hindi nagbabago ang kahulugan ng salita. Halimbawa: baba e - baba i kalapat i - kalapat e lalak i - lalak e n o on - n u on e) Mayroon din namang mga salitang itinuturing na hiwalay  na ponema ang /u/, /o/, /i/, at /e/ dahil nagbibigay ito ng magkaibang kahulugan at hindi maaaring pagpalitin. Halimbawa: u so - modern m e sa - table o so - bear m i sa - mass Ponolohiya (Phonology) - Tatlong Salik sa Pagsasalita (Three factors in Speaking) 1. Enerhiya (Energy) - nilikhang presyon ng papalabas na hiningang galing sa baga (pressure created when exhaling) 2. Artikulador (Articulator) - nagpapakatal sa mga babagtingang pantinig (Vocal) 3. Resonador (Resonator) - nagmomodipika ng tunog. Ang bibig at guwang ng ilong ang itinuturing na resonador (modifies the sound. The mouth and nasal passageway are considered as resonators.) Ponolohiya ng Filipino PONEMA (Phoneme) - isang makabuluhang tunog. Ang Filipino ay may 20 ponema. 15 ang katinig at 5 ang patinig katinig means consonant and patinig means vowel Mga katinig: Panlabi (sounds produced by the lips) - B, P, M Pangipin (sounds produced by the teeth) - D, N, T Panggilagid (sounds produced by the gums) - L, R, S Pangngalangala (sounds produced by the throat) - K, G, Ng, W Pasutsot (sounds produced by exhaling) - H Mga Patinig: A, E, I, O, U Diptonggo (Dipthong) - alin man patinig na sinusundan ng malapatinig na w at y. Halimbawa (Example): aw, iw, ay, ey, iy, oy at uy. Halimbawang salita (Example word): bahaw, bahay, okoy, baliw Morpolohiya (Morphology) - pag-aaral ng mga morpema ng isang wika at ng pagsasama-sama ng mga ito upang makabuo ng salita. Morpema - pinakamaliit na yunit ng isang salita na  nagtataglay ng kahulugan. Ito ay maaaring salitang ugat o panlapi. Uri ng Pagbabagong Morpoponemiko (Types of Morphophonemic Change) 1. Asimilasyon (Assimilation) - pagbabagong nagaganap sa huling posisyon dahil sa impluwensiya ng kasunod na ponema. Kung ang ponemang pang ay ikinakabit sa salitang-ugat na nagsisimula sa b, p ang n ay nagiging m. Halimbawa: pang + balabal = pambalabal pang + panitikan = pampanitikan pang + kuha = panguha pang + tabas = pantabas 2. Metasis - ang salitang ugat na nagsisimula sa L, O, Y pag nilagyan ng panliping (in) ay nagkakapalit ng posisyon. Halimbawa: in + layo = nilayo in + yakap = niyakap 3. Pagpapalit ng ponema - kapag ang ponema ay nasa unahan ng salitang (d) ito ay karaniwang napapalitan ng ponemang (r) kapag ang huling ponema ng unlapi ay patinig. Halimbawa: ma + damot = maramot ma + dungis = marungis 4. Paglilipat-diin - ang mga salita ay nagbabago ng diin kapag nilalapian. Halimbawa: basa + hin = basahin laro + an = laruan 5. Pagkakaltas ng ponema - nagaganap kung ang huling ponemang patinig ng salitang-ugat ay nawala kapag nilalagyan ng hulapi. Halimbawa: takip + an = takipan - takpan sara + han = sarahan - sarhan
Similar documents
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x