Χίλιες και μία νύχτες : Η υποδοχή και η πορεία τους στην παγκόσμια και τη νεοελληνική γραμματεία

Please download to get full document.

View again

All materials on our website are shared by users. If you have any questions about copyright issues, please report us to resolve them. We are always happy to assist you.
Share
Transcript
   ΧΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΝΥΧΤΕΣ     Η υποδοχή και η πορεία της συλλογής στην παγκόσμια και νεοελληνική γραμματεία   I.    Σκοπός και δομή της εργασίας    Η παρούσα εργασία φιλοδοξεί να δώσει στον αναγνώστη μια πλήρη εικόνα της διαδρομής της συλλογής παραμυθιών «  Χίλιες και Μία Νύχτες  » στη νεοελληνική γραμματεία. Προκειμένου να γίνει αντιληπτό το πέρασμα στα ελληνικά γράμματα, απαραίτητος σταθμός είναι η ευρωπαϊκή πορεία της συλλογής δια μέσου των μεταφράσεών της στις κύριες ευρωπαϊκές γλώσσες και ιδιαίτερα στη γαλλική, μέσω της οποίας έφθασε στην Ελλάδα.   Κρίνω απαραίτητο στην αρχή να δοθεί ένα γενικό πλαίσιο για τη συλλογή. Πρώτες μαρτυρίες για την ύπαρξη των «  Χιλίων και Μίας Νυχτών », λίγα λόγια για την  υπόθεση των παραμυθιών καθώς και τις αλλαγές που παρατηρούνται, επιφανειακές, ως προς τον τίτλο, αλλά και βαθύτερες, ως προς τη δομή του έργου. Στο ίδιο αυτό κεφάλαιο, θα γίνει λόγος και για τον τρόπο   κατάταξης του υλικού μέσα στη συλλογή.   Στη συνέχεια, θα αναλυθεί η είσοδος της συλλογής στον ευρωπαϊκό χώρο και ειδικά στη Γαλλία, όπου και εντοπίζεται η πρώτη μετάφρασή της. Η ευρωπαϊκή διαδρομή των «  Χιλίων και Μίας Νυχτών » θα συσχετισθεί και με το ρεύμα   του «ανατολισμού», που ξεκινά την ίδια περίοδο.    Έχοντας εξετάσει, λοιπόν, όλα τα παραπάνω, διαθέτουμε τα απαραίτητα εφόδια για να περάσουμε στην διερεύνηση της τύχης της συλλογής στη νεοελληνική γραμματεία. Ζητήματα που θα απασχολήσουν το κεφάλαιο αυτό: ο   πρώτος Έλληνας εκδότης των «  Χιλίων και Μίας Νυχτών », τι επιλέγει να εκδώσει από το σύνολο του corpus των ιστοριών, ποιες είναι οι εκδοτικές του πρακτικές   και τα πρότυπα από τα οποία αντλεί   και, τέλος, ποια είναι η οριστική μορφή της έκδοσης. Στο κεφάλαιο αυτό θα γίνουν αναφορές και στους μετέπειτα εκδότες της συλλογής στην ελληνικό χώρο.   Ολοκληρώνοντας την εργασία, θα γίνει προσπάθεια μιας γενικής αποτίμησης του έργου και της ύπαρξής του στην ελληνική γραμματεία. Έχει επηρεάσει τα κατοπινά έργα; Έχει επηρεάσει άλλα είδη τέχνης πέρα από τη λογοτεχνία;    [2] Στην παρούσα εργασία, θεωρώ ότι εξαιρετικά διαφωτιστικό   θα ήταν να συμπεριληφθούν και οι πρόλογοι της πρώτης νεοελληνικής μετάφρασης των «  Χιλίων και Μίας Νυχτών » καθότι θα βοηθούσε στην πληρέστερη παρουσίαση της πορείας του έργου στην Ελλάδα. Οι πρόλογοι αυτοί παρατίθενται στο επίμετρο, στο τέλος της εργασίας.    [3] II.   «Χίλιες και Μία Νύχτες»: Επισκόπηση της συλλογής    i.   Η αραβική λαϊκή λογοτεχνία και οι πρώτες μαρτυρίες για τη συλλογή   Ως «αραβική λαϊκή λογοτεχνία» ορίζουμε τη εκείνη τη λογοτεχνία που είναι γραμμένη στην αραβική γλώσσα, αλλά ανήκει σε όλους τους λαούς των που κατέκτησε το Ισλάμ. Σε αυτούς τους λαούς προϋπήρχε μεγάλη παράδοση αυτού του είδους της λογοτεχνίας. Το Ισλάμ δέχθηκε αυτή την πνευματική κληρονομιά, της έδωσε, όμως, καινούριο ύφος. Όταν αναφερόμαστε στις κατεκτημένες από το Ισλάμ χώρες, οπωσδήποτε εννοούμε που ζούσαν ή πέρασαν από τη Μέση Ανατολή και τη Μεσοποταμία   (Σύριοι, Αιγύπτιοι, Έλληνες, Ινδοί, Πέρσες) 1 . Με τις διασκευές, τις μεταφράσεις τους αλλά και την πρωτότυπη δημιουργία, οι Άραβες οικοδόμησαν μια τεράστια βιβλιοθήκη που περιέχει όλα τα είδη της λαϊκής λογοτεχνίας.   Μέσα σε αυτό το σχήμα εντοπίζονται και οι «  Χίλιες και Μία Νύχτες  ». Την παλαιότερη μαρτυρία σχετικά με το έργο αυτό την παραδίδει ο Άραβας ιστορικός Αλ  - Μασούντι, περίπου το 950. Ο Αλ  - Μασούντι κάνει αναφορά σε μια μετάφραση στα αραβικά ενός περσικού έργου, που τιτλοφορούνταν στα περσικά ως «  Χαζάρ Αφσάνα» (μτφρ.  Χίλια Παραμύθια ). Ο Αλ  - Μασούντι συνεχίζει λέγοντας ότι οι Άραβες ονομάζουν το έργο «  Αλφ Λάιλα ουά Λάιλα 2 »  , δηλαδή «  Χίλιες και Μία Νύχτα ». Ο Αλ  - Μασούντι δίνει την πληροφορία αυτή αναφέροντας συνοπτικά βιβλία που μεταφράστηκαν στα αραβικά από τα περσικά, τα ινδικά και τα ελληνικά. Άλλη αναφορά στο έργο απαντά στον Αν -  Ναντίμ, περίπου το 987. Αναφέρει ότι οι Άραβες μετέφρασαν ένα βιβλίο με τίτλο «  Χίλια  Παραμύθια» από τα περσικά, μεταπλάθοντας και εμπλουτίζοντας το κείμενο 3 . ii.   Περί τίτλου και διαδοχικών συντάξεων του έργου   Ποικίλοι οι τίτλοι της συλλογής. «  Χίλια Παραμύθια », «  Χίλιες Νύχτες  », «  Χίλιες    και  Μία Νύχτα ». Ας εξετάσουμε τον τίτλο πιο διεξοδικά: «  Χίλιες και Μία Νύχτες  ». Ο αριθμός 1000 δήλωνε αρχικά έναν πολύ μεγάλο αριθμό παραμυθιών: για τον απλό 1   Νασίφ Νταχντάλ,  Αραβικές πηγές των πρωτονεοελληνικών ερωτικών μυθιστορημάτων  , Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 2002, σελ. 19   2   Ο Κεχαγιόγλου στο «Χίλιες και Μία Νύχτες: σταθμοί στις τύχες του έργου και η μετάφραση του Κώστα Τρικογλίδη»  , περ.  Διαβάζω , τ.33, 1980, σελ.43, δίνει τον τίτλο «  Alf Layla wa-Layla » και δίνει σε παρένθεση τη μετάφραση «  Χίλιες και Μία Νύχτα ».   3   Νασίφ Νταχντάλ,  Αραβικές πηγές των πρωτονεοελληνικών ερωτικών μυθιστορημάτων  , Διδακτορική Διατριβή, Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αθήνα 2002, σελ. 19 -20  [4] αραβικό νου, το 100 είναι ήδη ένας πολύ μεγάλος αριθμός, φυσικό επόμενο είναι το 1000 να είναι συνώνυμο του «αναρίθμητα».   Το βιβλίο των «Χιλίων Νυχτών», που, όπως είδαμε, ήταν γνωστό στη Βαγδάτη του 9 ου αιώνα, πρέπει να περιείχε μόλις 100 «νύχτες»: Το περιεχόμενο πολλών διηγήσεων δείχνει την ανάπτυξη αργότερα, ίσως γύρω στα 1000 και στη Βαγδάτη πάλι, ενός συγκροτημένου πυρήνα, που αποτελούσε μάλλον την πρώτη ευδιάκριτη σύνταξη του έργου. Η μεταγενέστερη αλλαγή του τίτλου σε «  Χίλιες και Μία Νύχτες  » μπορεί να οφείλεται εν μέρει στην προκατάληψη και αποστροφή που αισθάνονται οι αραβικοί,   αλλά και άλλοι λαοί, για τους στρογγυλούς αριθμούς, εν μέρει όμως και στην πιθανή επίδραση της συνηθισμένης παρηχητικής τουρκικής έκφρασης “  bin  bir  ”(1001), που δηλώνει αόριστα έναν μεγάλο αριθμό. Ισχυρή, άλλωστε, είναι η οθωμανική επίδραση που δέχονται η Περσία, η Μεσοποταμία, η Συρία και άλλες χώρες της ισλαμικής Ανατολής, από τον 11 ο   αιώνα. Η επίδραση αυτή δεν θα μπορούσε να αφήσει ανέπαφες τις «  Χίλιες και Μία Νύχτες  » 4 . Η επικρατούσα άποψη είναι ότι το βιβλίο «  Χίλια Παραμύθια » μεταφράστηκε από τα περσικά τον 8 ο   αιώνα στη Βαγδάτη, αποκτώντας, όμως, το αραβικό ύφος και εμπλουτίστηκε αργότερα με νέες ιστορίες, έτσι ώστε να συμπληρωθεί ο αριθμός 1001 και να γίνει γνωστό ως «  Χίλιες και Μία Νύχτες  ».    Ήδη στην Αίγυπτο του 12 ου   αιώνα μαρτυρείται η συλλογή «  Χίλιες και Μία  Νύχτα », αλλά πρέπει να δεχθούμε ότι περνά και από επόμενους διαδοχικούς σταθμούς, κατά τους οποίους ηρωικές διηγήσεις από τις ισλαμικές αντισταυροφορίες, όψιμες απωανατολικές ιστορίες μέσω της Περσίας και του Ιράκ και αρκετά πρόσφατο αιγυπτιακό υλικό συμπληρώνουν το ανατολικό κεφάλαιο στην ιστορία του έργου, που κλείνει μόλις ύστερα από την τουρκική κατάκτηση της Συρίας και της Αιγύπτου και, ίσως, μέσα στον 17 ο   αιώνα: πρόκειται για την οριστική, αιγυπτιακή σύνταξη του έργου 5 . Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν, πως η συλλογή δεν έχει αμιγώς αραβικές ρίζες, παρόλο που έχει το αραβικό ύφος και τα αραβικά χαρακτηριστικά. Στη μακραίωνη πορεία της συγκέντρωσε διηγήσεις και μοτίβα από διάφορα έθνη και πολιτισμούς, οι οποίοι διαδέχθηκαν ο ένας τον άλλο στην περιοχή   που εμφανίστηκε και αναπτύχθηκε η συλλογή. Το υλικό της συλλογής συνδέεται με τις Ινδίες, την Περσία, την αρχαία Αίγυπτο, τη Μεσοποταμία, τη νεότερη Αίγυπτο και την Οθωμανική Τουρκία . 4   Γιώργος Κεχαγιόγλου, «Χίλιες και Μία Νύχτες: σταθμοί στις τύχες του έργου και η μετάφραση του Κώστα Τρικογλίδη»  , περ.  Διαβάζω , τ.33, 1980, σελ.44   5   Γιώργος Κεχαγιόγλου, ο.π. σελ.44    [5] iii.   Λίγα λόγια για την υπόθεση   Οι «Χίλιες και Μία Νύχτες» στηρίζονται στην κεντρική ιστορία ενός Πέρση βασιλιά, του Σαχριάρ, και της νέας του νύφης. Ο βασιλιάς συγκλονίζεται όταν ανακαλύπτει ότι η γυναίκα του είναι άπιστη, και μάλιστα με ένα δούλο του παλατιού και για την απιστία της αυτή την εκτελεί. Όμως, ήταν τόσο μεγάλη η πίκρα και η θλίψη του, ώστε έγινε μισογύνης πιστεύοντας ότι όλες οι γυναίκες είναι ίδιες. Έτσι, ο βασιλιάς Σαχριάρ άρχισε να παντρεύεται κάθε μέρα και μία παρθένα, την οποία εκτελούσε το επόμενο πρωί, ώστε να μην έχει την ευκαιρία να τον ατιμάσει. Τελικά, ο βεζίρης, του οποίου το καθήκον ήταν να του βρίσκει παρθένες, δεν μπορούσε να του βρει άλλες νύφες. Η Σεχραζάντ, κόρη του βεζίρη, προσφέρεται η ίδια να γίνει η επόμενη νύφη και ο πατέρας της το αποδέχεται απρόθυμα.   Τη νύχτα του γάμου τους, η Σεχραζάντ ξεκινάει να αφηγείται στον βασιλιά ένα παραμύθι, το οποίο όμως αφήνει ανολοκλήρωτο. Ο βασιλιάς, θέλοντας να ακούσει τη συνέχεια και το τέλος του παραμυθιού, αναγκάζεται να αναβάλει την εκτέλεσή της. Το επόμενο βράδυ, η Σεχραζάντ τελειώνει την αφήγηση του παραμυθιού κι αμέσως αρχίζει άλλο, το οποίο αφήνει επίσης ανολοκλήρωτο. Ο Σαχριάρ, θέλοντας να ακούσει και πάλι τη συνέχεια, αναβάλλει για άλλη μια φορά την εκτέλεση της Σεχραζάντ, κι αυτό συνεχίζεται για 1001 νύχτες. Το τελευταίο βράδυ, ο βασιλιάς αποφασίζει να της χαρίσει τη ζωή για πάντα και έτσι η Σεχραζάντ παραμένει βασίλισσα 6 . Το έργο ξεχειλίζει από πλούτο, λαμπρότητα και χλιδή: χρυσά παλάτια, πληθώρα κοσμημάτων και δούλων καθώς και βασιλιάδες, εμίρηδες, βεζίριδες. Στις περισσότερες ιστορίες το ύφος της ισλαμικής θρησκείας και ιδιαίτερα το θέμα της μοίρας κυριαρχούν. Δεσπόζει επίσης και το θέμα του έρωτα.   Προσπαθώντας, λοιπόν, να περιγράψουμε το πώς δομείται η αφήγηση στις «  Χίλιες και Μία Νύχτες  » καταλήγουμε στο εξής σχήμα: Υπάρχει μια κεντρική διήγηση –    πλαίσιο, αυτή της Σεχραζάντ και του Σαχριάρ και εγκιβωτισμένο υλικό,  υποταγμένο στη διήγηση πλαίσιο. Αυτό το υλικό αποτελείται από τα παραμύθια που εξιστορεί η Σεχραζάντ στον Πέρση βασιλιά, με στόχο την επιβίωσή της. Οι ιστορίες είναι περίπου τριακόσιες, το   μέγεθός τους ποικίλει και κατανέμονται σε ίσο αφηγηματικό χρόνο χιλίων και μίας νυχτών.   6   Πέρσα Αποστολή,  Λεξικό Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Πρόσωπα. Έργα. Ρεύματα. Όροι. , εκδ. Πατάκης, Αθήνα 2008, σελ. 164/ Γιώργος Κεχαγιόγλου, «Χίλιες και Μία Νύχτες: σταθμοί στις τύχες του έργου και η μετάφραση του Κώστα Τρικογλίδη»  , περ.  Διαβάζω , τ.33, 1980, σελ.43  
Related Search
Similar documents
View more
We Need Your Support
Thank you for visiting our website and your interest in our free products and services. We are nonprofit website to share and download documents. To the running of this website, we need your help to support us.

Thanks to everyone for your continued support.

No, Thanks
SAVE OUR EARTH

We need your sign to support Project to invent "SMART AND CONTROLLABLE REFLECTIVE BALLOONS" to cover the Sun and Save Our Earth.

More details...

Sign Now!

We are very appreciated for your Prompt Action!

x